Rozwód z orzeczeniem o winie a podział majątku: czy małżonek winny dostanie mniej?

Wiele osób uważa, że jeśli sąd uzna jednego z małżonków za wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa, to przy podziale majątku otrzyma on mniejszą część wspólnego dorobku. W rzeczywistości samo ustalenie przez sąd, że jeden z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia małżeńskiego nie wpływa bezpośrednio, ani automatycznie na to, w jaki sposób zostanie podzielony majątek, w tym przede wszystkim na to, czy sąd ustali równe, czy nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym. 

---

Łukasz Ozga

radca prawny

ekspert prawny BCC do spraw postępowań sądowych i rozwiązywania sporów

---

O ewentualnych nierównych udziałach w majątku wspólnym przesądzać może nie orzeczenie o winie w sprawie o rozwód, lecz wyłącznie dwie przesłanki wprost wynikające z przepisów prawa (art. 43 § 2 KRO): 

• po pierwsze różny stopień, w jakim każdy z małżonków przyczynił się do powstania tego majątku;

• po drugie tzw. “ważne powody”, które jedynie niekiedy mogą pokrywać się z przyczynami orzeczenia przez sąd winy za rozkład pożycia. Ważne powody to fakty, które oceniane z punktu widzenia etycznego, sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do której powstania się nie przyczynił. 

Te samo naganne zachowania małżonka (jak np. trwonienie majątku, alkoholizm prowadzący do rozrzutności, czy celowe niepodejmowanie pracy, a niekiedy wyjątkowo nawet zdrada) mogą zatem niekiedy stanowić przesłankę do orzeczenia o winie za rozkład pożycia małżeńskiego, a jednocześnie stanowić “ważny powód” dla ustalenia nierównych udziałów w podziale majątku, ale nie ma tu żadnego automatyzmu - każde zachowanie małżonka będzie oceniane odrębnie i niezależnie od siebie przez sąd orzekający o rozwodzie oraz przez sąd orzekający o podziale majątku.

Należy przy tym stanowczo podkreślić, że w przypadku podziału majątku nie chodzi o winę za rozkład pożycia, o której orzeka sąd w sprawie o rozwód, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się do powstania majątku wspólnego lub przyczyniania się w mniejszym stopniu, niż to wynika z możliwości małżonka. 

Czy rozwód z orzeczeniem o winie wpływa na podział majątku?

Jednym z częstych mitów dotyczących postępowania rozwodowego jest pogląd zgodnie, z którym warto wnosić o rozwód z orzeczeniem o winie, gdyż uzyskanie orzeczenia o winie współmałżonka oznaczać miałoby uzyskanie korzystniejszego podziału wspólnego majątku. W rzeczywistości sytuacja przedstawia się inaczej. 

Po pierwsze bardzo rzadko sąd w sprawie o rozwód rozstrzyga o podziale majątku, bowiem sąd w takiej sprawie może dokonać podziału majątku wspólnego wyłącznie wówczas, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 KRO), natomiast najczęściej prowadzenie postępowania dowodowego w tym kierunku spowodowałoby zwłokę i z wnioskiem o podział majątku należy zwrócić się do innego sądu (sądu rejonowego).

Powyższe powoduje, że najczęściej sąd, który rozstrzyga o kwestii winy w rozwodzie i któremu przedstawiamy fakty związane z negatywnymi zachowaniami małżonka w ogóle nie zajmie się naszymi sprawami majątkowymi. W praktyce oznacza to, że negatywne zachowania małżonka, które miały wpływ na kwestie majątkowe i tak będziemy musieli drugi raz podnosić przed innym sądem, dokonującym podziału majątku.

Po drugie, co zdecydowanie istotniejsze, niezależnie od tego, czy o podziale majątku rozstrzygałby sam sąd rozwodowy, czy też inny sąd w postępowaniu ściśle dotyczącym podziału majątku, to w każdym z tych wypadków orzeczenie o winie nie przekłada się samo w sobie, w żaden sposób, na sposób podziału majątku. Nigdy nie jest zatem tak, że w przypadku, gdy dowiedziemy przed sądem o winie męża lub żony, będziemy mogli powoływać się bezpośrednio na tę winę, aby uzyskać korzystniejszy podział majątku. Samo to, że dysponujemy wyrokiem w sprawie o rozwód, który stwierdza winę naszego współmałżonka i dołączymy go do akt sprawy sądu rozstrzygającego o podziale majątku nie oznacza, że ten drugi sąd automatycznie przepisze ustalenia sądu rozwodowego i wpłynie to na podział majątku. Przed sądem zajmującym się podziałem majątku będziemy bowiem musieli odrębnie wykazać przesłanki właściwe dla tego postępowania, o których mowa w kolejnym punkcie.

Niekiedy jednak orzecznictwo Sądu Najwyższego (np. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 16 listopada 2023 r., II CSKP 1401/22) czyni wyłom w powszechnej interpretacji przepisów i wskazuje, że przypisanie winy w rozkładzie pożycia powinno zostać uwzględnienie, przy czym właściwym etapem rozważenia tej okoliczności jest i tak ocena wystąpienia „ważnych powodów”, to jest przesłanki otwierającej możliwość badania rzeczywistego udziału każdego z małżonków w powstaniu majątku wspólnego. Jak wskazał Sąd Najwyższy, nie jest zasadne eliminowanie w punkcie wyjścia czynnika winy spośród potencjalnych ważnych powodów odstąpienia od zasady równych udziałów. W przedmiotowym orzeczeniu Sąd Najwyższy powołał się wprawdzie na dominujący i powołany w niniejszym artykule pogląd, zgodnie z którym przy ustaleniu przesłanki nierównych udziałów nie chodzi o winę w rozkładzie pożycia, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się lub przyczyniania się, w mniejszym stopniu niż to wynika z możliwości małżonka, do zgromadzenia majątku wspólnego, SN wskazał jednak, że jeśli powyższy pogląd orzecznictwa ma pozostawać w zgodzie z wynikami wykładni art. 43 § 2 KRO, powinien być rozumiany w ten sposób, że także w razie nieorzeczenia o winie rozkładu pożycia małżeńskiego możliwe jest stwierdzenie ważnych powodów przemawiających za odstąpieniem od zasady równych udziałów małżonków w majątku wspólnym - a nie: że fakt orzeczenia takiej winy pozostaje indyferentny (bez znaczenia) prawnie. 

 Kiedy sąd może ustalić nierówne udziały w majątku?

O tym, kiedy sąd może ustalić równe lub nierówne udziały w majątku wspólnym decydują przesłanki wymienione w art. 43 § 1 oraz art. 43 § 2 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego. 

Zgodnie z art. 43 § 1 KRO oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Regułą jest zatem, że małżonkowie (jeżeli nie ustalili wcześniej inaczej w ramach umów majątkowych małżeńskich) mają w majątku równe udziały - po ½. 

Natomiast zgodnie z powołanym już wcześniej art. 43 § 2 KRO, z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Przesłankami ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym są zatem, jak już wskazano:

• tzw. “ważne powody”;

• różny stopień, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania wspólnego majątku.

Co istotne obie przesłanki muszą wystąpić łącznie. Sama dysproporcja w zakresie przyczyniania się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego nie wystarczy do ustalenia nierównych udziałów; konieczne jest bowiem wystąpienie ważnych powodów uzasadniających takie orzeczenie.

Jak wyjaśniono w judykaturze Sądu Najwyższego, art. 43 § 2 KRO formułuje dwie przesłanki ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, które muszą wystąpić łącznie i które pozostają do siebie w takim wzajemnym stosunku, że żadne „ważne powody” nie stanowią podstawy takiego orzeczenia, jeżeli stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego jest równy, a jednocześnie - nawet różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania tego majątku nie stanowi podstawy ustalenia nierównych udziałów, jeżeli nie przemawiają za tym „ważne powody”. Innymi słowy, wyróżnienie przez ustawodawcę tych dwu przesłanek sprawia, że sam nierówny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego nie może być uznany za ważny powód w rozumieniu komentowanego przepisu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12, OSNC-ZD 2014, Nr B, poz. 24 i z 6 kwietnia 2005 r., III CK 469/04).

Ponadto stosownie do treści art. 43 § 2 zd. 1 KRO, ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym może nastąpić wyłącznie na wyraźnie zgłoszony wniosek choćby jednego z uczestników.

Zarazem to właśnie fakty powodujące wypełnienie przesłanki “ważnych powodów” mogą (ale nie muszą) w okolicznościach konkretnej sprawy pokrywać się z faktami, które spowodowały uznanie danego małżonka za winnego rozkładu pożycia małżeńskiego.

W mojej ocenie, różnicę pomiędzy winą za rozkład pożycia, a ważnymi powodami bardzo dobrze tłumaczy powołana już na wstępie artykułu, teza postanowienia Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia 14 marca 2024 r., I CSK 6523/22, zgodnie z którą, ważne powody w rozumieniu art. 43 § 2 KRO to okoliczności, które, oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do której powstania się nie przyczynił. Ocena ważnych powodów uwzględnia nie tylko aspekt majątkowy, ale również etyczny, co wyraża się w postulacie dokonywania ich analizy przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego. 

Nie chodzi tu o winę w rozkładzie pożycia, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się do powstania majątku wspólnego lub przyczyniania się w mniejszym stopniu, niż to wynika z możliwości małżonka.

Ważnym powodem jest w szczególności naganne postępowanie małżonka, przeciwko któremu jest skierowane żądanie ustalenia nierównych udziałów, polegające na tym, że w sposób rażący lub uporczywy nie przyczyniał się on do powstania majątku wspólnego stosownie do sił i możliwości zarobkowych.

Jak wynika z powyższego orzeczenia, w przypadku ważnych powodów oceniany jest nie tylko aspekt majątkowy, ale również etyczny, a zatem w przypadku podziału majątku również mogą być oceniane konkretne negatywne zachowania małżonka, ale uwypuklić należy istotną i zasadniczą różnicę:

• w rozwodzie sąd ocenia dane zachowania pod kątem winy za rozpad małżeństwa (rozkład pożycia małżeńskiego);

• w podziale majątku sąd może (tylko na żądanie jednej ze stron) oceniać takie zachowania pod względem winy, ale za nieprzyczynianie się do powstania majątku wspólnego lub przyczynianie się w mniejszym stopniu, niż to wynika z możliwości małżonka.

Czasami może się zatem zdarzyć tak, że to samo zachowanie małżonka doprowadziło zarówno do rozpadu małżeństwa (i dlatego małżonek został uznany za winnego rozkładu pożycia), jak i doprowadziło do nie przyczyniania się małżonka do gromadzenia majątku, jednak nie ma tu żadnego automatyzmu, który polegałby na tym, że jeżeli z danego powodu sąd uznał winę tego małżonka, to na pewno uzna również, że stanowi to przesłankę ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Sąd będzie badał odrębnie i niezależnie od siebie obie kwestie.

Jakie naganne zachowania małżonka w małżeństwie, które stanowią o jego winie za rozwód mogą mieć jednocześnie znaczenie dla podziału majątku?

Jak wynika z powyższego w praktyce może okazać się, że pewne rodzaje negatywnych zachowań małżonka, z powodu których sąd orzekł jego winę za rozkład pożycia będą miały znaczenie dla podziału majątku. Wpływ ten nie polega jednak na tym, że sąd orzeknie o nierównych udziałach przy podziale majątku dlatego, że współmałżonek został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, lecz dlatego, że to samo zachowanie, z powodu którego uznano jego winę, może czasami wypełniać również przesłankę ważnych powodów z art. 43 § 2 KRO.

Zarazem dalece ogólna treść przepisu (art. 43 KRO) skłania ku zapatrywaniu o szerokim, otwartym katalogu stanów faktycznych, które mogą uzasadniać orzeczenie o nierównych udziałach w majątku wspólnym, z uwzględnieniem wpływu zachowania małżonków na powstanie i zachowanie majątku wspólnego. 

Nie jest możliwe abstrakcyjne zdefiniowanie pojęcia „ważnych powodów” w rozumieniu art. 43 § 2 KRO. O tym bowiem w konkretnej sprawie decyduje całokształt okoliczności. Przepis art. 43 § 2 KRO, posługując się elastycznym pojęciem „ważne powody”, pozostawia sądowi określoną swobodę oceny co do sposobu stosowania tej przesłanki w konkretnym przypadku i  świadomie pozostawia sądom określony luz interpretacyjny. Ustawodawca wobec kazuistyki możliwych przypadków zrezygnował nawet z przykładowego ich wyliczenia. 

W praktyce najczęściej będą to takie negatywne zachowania małżonka, które miały ściśle ekonomiczne skutki i wpływ na stan wspólnego majątku. Zatem przede wszystkim wówczas występują ważkie przyczyny natury majątkowej, gdy jeden małżonków nie przyczynia się stosownie do swoich sił i możliwości zarobkowych do powstania majątku i w tym zakresie można przypisać mu winę. Jako przykłady takich zachowań można wymienić przede wszystkim trwonienie majątku, przemoc, hazard, alkoholizm prowadzący do rozrzutności, czy celowe niepodejmowanie pracy.

Przykładowo, jak wynika z postanowienia Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 29 maja 2025 r., I CSK 3864/24, przesłanka „ważnych powodów” może obejmować także zachowania o charakterze moralnym, w tym nadużywanie alkoholu, przemoc domową czy trwonienie majątku, o ile mają one wpływ na wspólne życie małżonków i sposób gospodarowania majątkiem. Dla oceny „ważnych powodów” istotne jest, czy zachowania jednego z małżonków naruszają zasady współżycia społecznego, w tym także to, czy małżonkowie racjonalnie gospodarują posiadanymi zasobami, w szczególności - czy ich nie trwonią. Ocena ta ma zatem charakter nie tylko majątkowy, lecz również etyczny. Oznacza to, że zachowania niemajątkowe - jak alkoholizm, przemoc czy rażące zaniedbania - mogą stanowić „ważne powody” w rozumieniu art. 43 § 2 KRO, jeśli wpływają na wspólne życie i gospodarowanie majątkiem.

Podobnie jak wynika z postanowienia Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 20 września 2024 r., I CSK 2524/23, sama w sobie okoliczność, iż kariera wnioskodawcy potoczyła się gorzej niż w przypadku uczestniczki, nie świadczy o wystąpieniu „ważnych powodów” w rozumieniu art. 43 § 2 KRO. Dopiero rozmyślna, nieuzasadniona z przyczyn obiektywnych (np. opieką nad dziećmi lub innym członkiem rodziny) i jednocześnie nieaprobowana przez drugiego z małżonków bierność zawodowa mogłaby stanowić (choć należy to oceniać ad casum) ważne powody, których wystąpienie pozwalałoby następczo na ustalenie udziałów w majątku wspólnym (byłych) małżonków z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. 

Z drugiej strony, nie każde negatywnie oceniane zachowanie jednego z małżonków musi prowadzić do przyjęcia ważnego powodu w rozumieniu art. 43 § 1 KRO. Znaczenie prawne ma tylko takie zachowanie, które pozostaje w związku z nieprzyczynianiem się małżonka do powstania majątku wspólnego lub jego uszczupleniem. Powody ustalenia nierównych udziałów dotyczą oceny, kwalifikacji zachowania drugiego małżonka oraz spowodowanych przez niego takich stanów rzeczy, które stanowią przyczynę niższej wartości majątku wspólnego niż ta, która wystąpiłaby, gdyby postępował właściwie. Nie stanowią jednak ważnych powodów okoliczności niezależne od małżonka i przez niego niezawinione, w szczególności związane z nauką, chorobą czy bezrobociem. Tym samym nie każde zachowanie małżonka naruszające zasady współżycia społecznego i w związku z tym zasługujące na negatywną ocenę będzie stanowiło o ważnym powodzie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, ale takie zachowanie, które ma negatywny wpływ na ten majątek.

Czy ważne powody to tylko przyczyny ściśle ekonomiczne?

 Czy zdrada małżeńska może wpływać na podział majątku?

Ponadto nie można z góry wykluczyć także innych zawinionych zachowań współmałżonka o charakterze niezwiązanym bezpośrednio z ekonomią wspólnego gospodarstwa domowego, jakkolwiek takie przyczyny z pewnością będą zdecydowanie rzadsze. Jak wynika z orzecznictwa, w pojęciu „ważnych powodów” mogą zawierać się także zachowania małżonków które naruszają obowiązek wspólnego pożycia określony w art. 23 KRO. Dla przypomnienia zgodnie z tym przepisem, małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Z orzecznictwa wynika, iż w określonych stanach faktycznych, z pojęcia “ważnych powodów” nie można nawet wykluczyć niewierności małżeńskiej (o którą często Państwo pytacie), jeżeli tylko w powiązaniu z różnym stopniem przyczynienia się do powstania majątku, stanowi ona ważny powód, dla którego udziały w majątku nie powinny być równe.

Dla przykładu zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim - II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 25 marca 2024 r., II Ca 597/23, fakt, iż rozwód nie został orzeczony z winy wnioskodawcy, lecz bez orzekania o winie, nie pozbawia uczestniczki dowodzenia okoliczności zdrady na potrzeby innego postępowania (np. postępowania o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym). Naruszenie obowiązku wierności w konkretnych okolicznościach może stanowić zatem „ważny powód” do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.

Jak dodatkowo wynika z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia,  „ważne powody” to nie tylko kwestie ekonomiczne jak to podkreśla w apelacji skarżący albowiem ustawodawca nie zawęża „ważnych powodów” do kwestii ekonomicznych a co za tym idzie w pojęciu „ważnych powodów” mogą zawierać się także zachowania małżonków które naruszają obowiązek wspólnego pożycia określony w art. 23 krio. Naruszenie obowiązku wierności w konkretnych okolicznościach może stanowić zatem „ważny powód” do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.

Oczywiście fakt, iż rozwód nie został orzeczony z winy wnioskodawcy lecz bez orzekania o winie nie pozbawia uczestniczki dowodzenia okoliczności zdrady na potrzeby innego postępowania (tu: postępowania o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym). Sąd w takim zakresie nie prowadzi postępowania dowodowego z urzędu, a ciężar dowodu spoczywa na tej stronie która domaga się ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.

Co istotne w przedmiotowej sprawie  strony przyczyniły się w różnym stopniu do powstania majątku wspólnego, gdyż to uczestniczka wniosła darowizną do tegoż majątku zabudowaną nieruchomość nadającą się do zamieszkania i prawie skończoną, a po odliczeniu wierzytelności wnioskodawcy z tytułu nakładów było to około ¼ tego majątku, zaś ważnym powodem było zaistnienie przesłanek do odwołania tej darowizny z uwagi na rażącą niewdzięczność wnioskodawcy, polegającą na niedochowaniu wierności małżeńskiej, co dało asumpt zaledwie trzy lata po dokonaniu darowizny do złożenia przez uczestniczkę oświadczenia o jej odwołaniu i wystąpienia z pozwem do sądu.

Również zgodnie z innym postanowieniem Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 16 listopada 2023 r., II CSKP 1401/22, przyczyny mające uzasadniać zastosowanie art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zostały skonkretyzowane, lecz objęte ogólnym pojęciem "ważne powody"; zakres znaczeniowy tego terminu jest szeroki i nie zamyka się w konkretnej przyczynie wskazanej przez prawodawcę. Nie jest zatem zasadne eliminowanie w punkcie wyjścia czynnika winy spośród potencjalnych ważnych powodów odstąpienia od zasady równych udziałów. Nadmienione pojęcie może więc także obejmować winę w rozkładzie pożycia polegającą na zdradzie małżonka.

W przedmiotowej sprawie przyczyną rozpadu pożycia małżeńskiego, a w konsekwencji rozwodu, była niewierność wnioskodawczyni. Przed zawarciem małżeństwa rodzice małżonka darowali mu gospodarstwo rolne. Po zawarciu małżeństwa małżonkowie zamieszkali we wspomnianym gospodarstwie i wspólnie zaciągnęli kredyt w wysokości 50 000 zł na modernizację znajdującego się w gospodarstwie domu. Małżonek podjął decyzję o rozszerzeniu wspólności majątkowej małżeńskiej, a w toku małżeństwa małżonka dopuściła się niewierności małżeńskiej.

Podsumowanie

Rozwód z orzeczeniem o winie nie oznacza automatycznie, że małżonek uznany za winnego rozpadu małżeństwa otrzyma mniejszą część majątku wspólnego. O sposobie podziału majątku decydują bowiem przepisy art. 43 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którymi zasadą są równe udziały małżonków. Ustalenie nierównych udziałów jest możliwe jedynie wyjątkowo i wtedy, gdy łącznie wystąpią dwie przesłanki: różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego oraz tzw. ważne powody uzasadniające odstąpienie od zasady równych udziałów.

Niektóre zachowania małżonka, takie jak trwonienie majątku, hazard, alkoholizm prowadzący do rozrzutności czy celowe uchylanie się od pracy, mogą jednocześnie stanowić podstawę do przypisania winy za rozkład pożycia oraz przemawiać za ustaleniem nierównych udziałów w majątku wspólnym. Nie oznacza to jednak, że między orzeczeniem o winie a podziałem majątku istnieje jakikolwiek automatyczny związek.

Każda sprawa wymaga odrębnej oceny przez sąd. W postępowaniu o podział majątku sąd bada nie tyle winę za rozpad małżeństwa, ile wpływ zachowania małżonków na powstanie, zachowanie i pomnażanie majątku wspólnego.

Należy przy tym mieć na uwadze, że instytucja, o jakiej mowa w art. 43 § 2 KRO (ustalenie nierównych udziałów przy podziale majątku), nie ma charakteru „kary dodatkowej”, za spowodowanie rozpadu więzi małżeńskich, czy też za nieprawidłowe realizowane swych obowiązków wobec rodziny. Ma ona na celu zapobieżenie nieuzasadnionemu, nieusprawiedliwionemu korzystaniu z dorobku małżeńskiego przez osoby, które nie przyczyniły się w stopniu, w jakim można było od nich oczekiwać, do powstania tego majątku.

Sam fakt orzeczenia rozwiązania małżeństwa z winy jednego z małżonków nie stanowi samoistnej podstawy do ustalenia przez sąd nierównych udziałów w majątku wspólnym, jeśli jednocześnie postępowanie dowodowe nie wykaże, że bezpośrednim następstwem takiego zachowania nie było zmniejszenie udziału owego małżonka w wypracowywaniu majątku dorobkowego.

Najważniejsze wnioski

• samo orzeczenie o winie nie wpływa automatycznie na podział majątku;

• zasadą są równe udziały małżonków w majątku wspólnym;

• nierówne udziały orzekane są wyjątkowo i wymagają łącznego spełnienia przesłanki „ważnych powodów” oraz różnego stopnia przyczynienia się do powstania majątku;

• zawinione zachowania, o skutkach ekonomicznych dla rodziny, jak trwonienie majątku, hazard, alkoholizm czy uporczywe uchylanie się od pracy mogą mieć znaczenie dla ustalenia nierównych udziałów;

• innego typu zachowania, polegające na naruszeniu obowiązków małżeńskich, jak np. zdrada małżeńska, najczęściej nie przesądzą o nierównych udziałach, ale w wyjątkowych okolicznościach mogą być jednym z elementów oceny „ważnych powodów”.

  
  

FAQ - najczęstsze pytania o podział majątku po rozwodzie z orzeczeniem o winie

1. Czy rozwód z orzeczeniem o winie wpływa na podział majątku?

Ustalenie przez sąd w wyroku w sprawie o rozwód, że jeden z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia małżeńskiego nie wpływa bezpośrednio, ani automatycznie na to, w jaki sposób zostanie podzielony majątek, w tym przede wszystkim na to, czy sąd ustali równe, czy nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym. W postępowaniu o podział majątku, w celu uzyskania orzeczenia o nierównym podziale majątku konieczne jest odrębne wykazanie dwóch przesłanek: po pierwsze różnego stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania wspólnego majątku, a po drugie tzw. “ważnych powodów”. W niektórych jednak przypadkach te same zachowania współmałżonka mogą zostać zakwalifikowane, jako będące przyczyną rozpadu małżeństwa, jak i stanowić “ważne powody” orzeczenia nierównych udziałów przy podziale majątku. Zaznaczyć jednak należy, że w przypadku podziału majątku nie chodzi o winę za rozkład pożycia, o której orzeka sąd w sprawie o rozwód, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się do powstania majątku wspólnego lub przyczyniania się w mniejszym stopniu, niż to wynika z możliwości małżonka. Jako przykłady zachowań, które mogą stanowić zarówno przesłankę orzeczenia winę w rozwodzie, jak i przesłankę ustalenia nierównych udziałów przy podziale majątku należy przede wszystkim wymienić takie negatywne zachowania małżonka, które miały ściśle ekonomiczne skutki i wpływ na stan wspólnego majątku. a więc przede wszystkim trwonienie majątku, przemoc (powodującą ekonomiczne skutki w postaci utrudnienia zarobkowania), hazard, alkoholizm prowadzący do rozrzutności, czy celowe niepodejmowanie pracy. Zatem fakty powodujące wypełnienie przesłanki “ważnych powodów” mogą (ale nie muszą) w okolicznościach konkretnej sprawy pokrywać się z faktami, które spowodowały uznanie danego małżonka za winnego rozkładu pożycia małżeńskiego.

2. Czy zdrada wpływa na podział majątku po rozwodzie?

Co do zasady nie. W wyjątkowych sytuacjach okoliczności związane ze zdradą mogą jednak zostać uwzględnione przy ocenie tzw. ważnych powodów uzasadniających nierówne udziały. Jak wynika z orzecznictwa, nie można z góry wykluczyć także innych zawinionych zachowań współmałżonka o charakterze niezwiązanym bezpośrednio z ekonomią wspólnego gospodarstwa domowego, jakkolwiek takie przyczyny z pewnością będą zdecydowanie rzadsze. W pojęciu „ważnych powodów” mogą zawierać się także zachowania małżonków które naruszają obowiązek wspólnego pożycia określony w art. 23 KRO. Zgodnie z tym przepisem, małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

3. Czy alkoholizm może uzasadniać nierówne udziały w majątku?

Tak, ale nie sam alkoholizm, tylko alkoholizm prowadzący do określonych skutków ekonomicznych. Jeżeli alkoholizm prowadził do trwonienia majątku lub rażącego nieprzyczyniania się do jego powstania, może stanowić jedną z przesłanek ustalenia nierównych udziałów.

4. Czy hazard może mieć wpływ na podział majątku?

Tak, ale podobnie, jak w przypadku alkoholizmu, nie chodzi o sam fakt, że małżonek jest hazardzistą, lecz o to, jak przedmiotowe uzależnienie wpłynęło na sytuację ekonomiczną rodziny. Przeznaczanie wspólnych środków na hazard lub doprowadzanie do uszczuplenia majątku wspólnego może przemawiać za ustaleniem nierównych udziałów.

5. Czy brak pracy zawsze oznacza mniejszy udział w majątku wspólnym?

Nie zawsze. Kluczowe znaczenie ma to, czy małżonek mógł pracować i celowo uchylał się od przyczyniania do utrzymania rodziny. Inaczej oceniana jest sytuacja osoby zajmującej się wychowaniem dzieci lub prowadzeniem domu. Podobnie okoliczności niezależne od małżonka i przez niego niezawinione, w szczególności związane z nauką, chorobą czy bezrobociem, nie powinny prowadzić do ustalenia nierównych udziałów w majątku.

6. Czy sąd sam ustali nierówne udziały w majątku wspólnym?

Stosownie do treści art. 43 § 2 zd. 1 KRO, ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym może nastąpić wyłącznie na wyraźnie zgłoszony wniosek choćby jednego z uczestników.

7. Czy sąd w sprawie o rozwód dokona podziału majątku?

Bardzo rzadko sąd w sprawie o rozwód rozstrzyga o podziale majątku, bowiem sąd w takiej sprawie może dokonać podziału majątku wspólnego wyłącznie wówczas, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 KRO), natomiast najczęściej prowadzenie postępowania dowodowego w tym kierunku spowodowałoby zwłokę i z wnioskiem o podział majątku należy zwrócić się do innego sądu (sądu rejonowego). Powyższe powoduje, że najczęściej sąd, który rozstrzyga o kwestii winy w rozwodzie i któremu przedstawiamy fakty związane z negatywnymi zachowaniami małżonka w ogóle nie zajmie się naszymi sprawami majątkowymi. W praktyce oznacza to, że negatywne zachowania małżonka, które miały wpływ na kwestie majątkowe i tak będziemy musieli drugi raz podnosić przed innym sądem, dokonującym podziału majątku.

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej w swojej sprawie rozwodowej lub o podział majątku skontaktuj się z naszą kancelarią, chętnie ocenimy Twoją indywidualną sytuację i pomożemy uzyskać korzystne orzeczenie w postępowaniu przed sądem. 

Kontakt