Opieka naprzemienna w rozwodzie – kiedy sąd ją orzeka? Najczęstsze pytania (FAQ) i praktyka sądów w Warszawie

Opieka naprzemienna to coraz częściej rozważany model wykonywania władzy rodzicielskiej w sprawach o rozwód, w którym dziecko mieszka naprzemiennie z każdym z rodziców. W praktyce spraw rozwodowych prowadzonych przed Sądem Okręgowym w Warszawie (oraz Sądem Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie) budzi coraz większe zainteresowanie zarówno małżonków, jak i samych sądów. Na rosnące znaczenie tej instytucji prawnej zwróciło uwagę również Ministerstwo Sprawiedliwości, planując zmiany ustawodawcze. Poniżej omawiam najważniejsze kwestie prawne opieki naprzemiennej oraz aktualną praktykę warszawskich sądów pod tym względem.

Jako radca prawny reprezentujący Klientów w sprawach rozwodowych w Warszawie dostrzegam, że sposób uregulowania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi jest kwestią budzącą największe emocje. Często bywa tak, że zupełny i całkowity rozkład życia małżonków już dawno nastąpił, ale małżonkowie boją się podjąć decyzję o rozwodzie z uwagi na lęk dotyczący tego, w jaki sposób przebiegać będzie dalsza opieka nad dziećmi. Rodzice zadają sobie pytania. Komu z rodziców sąd przyzna dzieci? Jak sąd oceni kompetencje rodzicielskie obojga rodziców? Czy będę mógł lub mogła utrzymać z dzieckiem dotychczasową więź? Takie pytania, które nurtują Państwa w toku sprawy rozwodowej stanowią niewątpliwie źródło ogromnego stresu, a przecież i same dzieci bardzo przeżywają rozwód swoich rodziców. Jak zapewnić im poczucie bezpieczeństwa? Jak uchronić je przed konsekwencjami rozstania rodziców? Jak sprawić, aby nie utraciły kontaktu z żadnym z rodziców?

Rozwiązaniem prawnym zyskującym coraz większą popularność i wychodzącym naprzeciw rozterkom rozwodzących się rodziców stała się wspomniana na wstępie instytucja tzw. „opieki naprzemiennej”, nazywanej także „pieczą naprzemienną”. W tym artykule odpowiadam m.in. na pytania:

• Czym jest opieka naprzemienna?

• Jak złożyć wniosek o opiekę naprzemienną? 

• Kiedy sąd orzeka opiekę naprzemienną w sprawie o rozwód?

• Czy w przypadku opieki naprzemiennej sąd zasądza alimenty?

• Jakie są zalety i wady opieki naprzemiennej?

• Jak sądy w Warszawie podchodzą do opieki naprzemiennej?

• Jaka przyszłość rysuje się przed instytucją pieczy naprzemiennej?

1. Czym jest opieka naprzemienna?

Piecza naprzemienna oznacza model sprawowania władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem, w którym dziecko przebywa na zmianę u rodziców żyjących w rozłączeniu, w określonych odstępach czasu. Dla samego dziecka oznacza to, że będzie ono miało dwa miejsca pobytu i dwa różne centra życiowe. 

Aby w sposób pogłębiony wyjaśnić istotę „opieki naprzemiennej” powołam się na tezę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 marca 2020 r., II SA/Ol 900/19, gdzie sąd wskazał, iż „opiekę naprzemienną w rozumieniu ustawy konstytuują trzy elementy: rodzice dziecka powinni być rozwiedzeni, w separacji lub żyć w rozłączeniu, w przedmiocie opieki winno zapaść orzeczenie sądu, a opieka nim orzeczona winna cechować się naprzemiennością. Do uznania opieki za opiekę o charakterze naprzemiennym konieczne jest ustalenie, że oboje rodzice ponoszą równoważny wysiłek w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem. Muszą zatem w porównywalnym stopniu podejmować starania o wychowanie dziecka, utrzymywać je i zaspokajać jego bieżące oraz długoterminowe potrzeby. Jako istotny element opieki naprzemiennej należy więc wskazać konieczność zajmowania się dzieckiem przez każdego z rodziców w porównywalnych, stałych okresach, w regularnych odstępach, z zastrzeżeniem, że sytuacja taka nie jest niezgodna z orzeczeniem sądu powszechnego. W konsekwencji należy przyjąć, że podstawy do uznania, że opieka ma charakter opieki naprzemiennej zachodzą, gdy rzeczywiście jest sprawowana w taki sposób, że w mniej więcej w równych, powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem."

Następnie warto wyjaśnić, że jak wskazuje się w doktrynie, instytucja pieczy naprzemiennej wywodzi się z ustawodawstwa niektórych państw Europy oraz USA, gdzie została wprowadzona na przełomie lat 80 i 90 XX wieku (tak Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz red. prof. dr hab. Krzysztof Pietrzykowski, wyd. 9, C.H. Beck 2025/Janusz Gajda, Krzysztof Pietrzykowski, art. 58 KRO, teza V. 1., uwagi wprowadzające, z odwołaniem do J. Grycz, Władza rodzicielska/Opieka naprzemienna, www.adwokat-rodzinny.pl, dostęp: 16.7.2021 r.).

Jak wskazano natomiast w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 stycznia 2017 r., II SA/Łd 918/16, pojęcie "opieki naprzemiennej", wprowadzone zostało do polskiego obrotu prawnego z dniem 1 kwietnia 2016 r. wraz z wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, choć co istotne nie zostało dotychczas zdefiniowane przez ustawodawcę ani w treści wspomnianej ustawy, ani też w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 – dalej w skrócie KRO), czy też w przepisach innych ustaw. Przedmiotowa ustawa została już uchylona, a polskie ustawodawstwo w dalszym ciągu nie definiuje pojęcia „opieki naprzemiennej”.

Zauważyć należy, że sam Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy w aktualnym wydaniu w dalszym ciągu nie definiuje wprost pojęcia „pieczy”, czy też „opieki” naprzemiennej, można zatem przyjąć, że jest to instytucja ukształtowana w toku naszej praktyki orzeczniczej. W ramach polskiego ustawodawstwa wzmianki o „opiece naprzemiennej możemy odnaleźć jedynie w Kodeksie Postępowania Cywilnego (czyli w ramach procedury, którą sąd stosuje m.in. w toku postępowania rozwodowego):

• w art. 582¹ § 4 KPC, dotyczącym kwestii uzasadnionej obawy naruszenia obowiązków wynikających z postanowienia o kontaktach przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, lub osobę uprawnioną do kontaktu z dzieckiem albo osobę, której tego kontaktu zakazano - w przepisie tym ustawodawca używa sformułowania „orzeczenie, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach.”;

• w art. 598²² KPC, dotyczącym odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących wykonywania kontaktów z dziećmi do „orzeczenia, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach.”

• w art. 756² KPC dotyczącym możliwości zawarcia w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia, zagrożenia obowiązanemu nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej, gdzie ustawodawca wspomina o „sposobie roztoczenia pieczy nad małoletnim dzieckiem w ten sposób, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach.”

Wiesz już zatem czym jest opieka naprzemienna, przejdźmy zatem teraz do zagadnienia, jak doprowadzić do jej ustanowienia przez Sąd?

2. Jak złożyć wniosek o opiekę naprzemienną?

Wniosek o orzeczenie przez Sąd „opieki naprzemiennej” w postępowaniu rozwodowym możemy złożyć na każdym etapie sprawy rozwodowej. Możemy zrobić to już na etapie składania pozwu o rozwód lub odpowiedzi na pozew o rozwód, ale możemy taki wniosek złożyć również później, np. w przypadku wypracowania porozumienia w tej kwestii przez rodziców w toku postępowania lub mediacji. W praktyce, aby uzyskać takie orzeczenie znacznie lepiej byłoby jednak, aby było to wspólne żądanie małżonków wypracowane na, jak najwcześniejszym etapie postępowania, dzięki czemu wykażemy sądowi brak konfliktu w zakresie sprawowania opieki nad dziećmi oraz wspólną gotowość rodziców do sprawowania pieczy nad dziećmi właśnie w takim modelu.

Jak może zostać sformułowany taki wniosek? Poniżej przykładowy wzór?

Wnoszę o:

• powierzenie władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem stron _______ _______, urodzonym dnia _______ w _______ obojgu rodzicom, z ewentualnym ustaleniem miejsca zamieszkania dziecka w _______, a miejsca pobytu dziecka zgodnie z orzeczoną opieką naprzemienną jak w wyroku (dla ustanowienia opieki naprzemiennej konieczne jest, aby oboje rodzice dysponowali pełnią władzy rodzicielskiej)

• (następnie właściwy wniosek) ustalenie, że każdy z rodziców będzie naprzemiennie sprawował osobistą opiekę nad małoletnim dzieckiem stron _______ _______, urodzonym dnia _______, w _______ _______, w miejscu swojego pobytu, w sposób ustalony w zawartym przez strony niniejszego postępowania, _______ _______, „Porozumieniu dotyczącym sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dziećmi po rozwodzie”, tj. w następujący sposób:

A) w okresie roku szkolnego oraz przedszkolnego (w okresie realizacji przez dziecko obowiązku szkolnego/przedszkolnego):

- począwszy od dnia _______, w pierwszym tygodniu (i w kolejnych nieparzystych tygodniach) w poniedziałek, środę i piątek, dziecko będzie przebywać pod opieką matki;

- począwszy od dnia _______ w pierwszym tygodniu (i w kolejnych nieparzystych tygodniach) we wtorek i czwartek, a także w sobotę i niedzielę, dziecko będzie przebywać pod opieką ojca;

- począwszy od dnia _______, w drugim tygodniu (i w kolejnych parzystych tygodniach) w poniedziałek, środę i piątek, dziecko będzie przebywać pod opieką ojca;

- począwszy od dnia _______, w drugim tygodniu (i w kolejnych parzystych tygodniach) we wtorek i czwartek, a także w sobotę i niedzielę, dziecko będzie przebywać pod opieką matki;

- w kolejnych tygodniach, opieka nad dzieckiem będzie sprawowana przez każdego z rodziców naprzemiennie w opisywanym powyżej schemacie, z zastrzeżeniem pkt. B poniżej;

B) w okresach wolnych od realizacji obowiązku szkolnego lub przedszkolnego, tj. m.in. w okresie wakacyjnym, w okresie ferii zimowych, jak również w okresie wszelkiego rodzaju Świąt (w tym w szczególności Świąt Bożego Narodzenia oraz Świąt Wielkanocnych), bieżąca opieka (piecza) nad małoletnim dzieckiem stron, będzie sprawowana naprzemiennie przez każdego z rodziców, przy czym strony zobowiązują się do bieżącego oraz elastycznego uzgadniania konkretnych dni oraz ilości czasu sprawowania opieki nad dzieckiem w ten sposób, aby każdy z rodziców miał zapewnioną możliwość sprawowania opieki nad dzieckiem co do zasady (z uwzględnieniem dobra dziecka oraz wzajemnych, czynionych przez strony uzgodnień) przez połowę danego okresu wolnego od realizacji przez dziecko obowiązku szkolnego lub przedszkolnego.

Powyższy wzór jest oczywiście wyłącznie przykładowym sposobem sformułowania wniosku o orzeczenie przez sąd opieki naprzemiennej. Przedmiotowy wniosek może być zarówno o wiele bardziej uproszczony, jak i przeciwnie bardziej rozbudowany.

3. Kiedy sąd orzeka opiekę naprzemienną w sprawie o rozwód?

Odpowiadając natomiast na pytanie, kiedy sąd orzeknie o „opiece naprzemiennej” w wyroku rozwodym, najkrócej można odpowiedzieć na to pytanie w ten sposób, że sąd ustanowi „opiekę naprzemienną”, wówczas gdy będzie to zgodne z dobrem dziecka. 

Inaczej mówiąc sąd nie będzie kierował się w tym zakresie potrzebami i ambicjami rodziców. Nie orzeknie zatem o takim modelu wtedy, gdy będziemy próbowali przekonać sąd podczas postępowania rozwodowego, że tak będzie sprawiedliwie, aby każdy z rodziców miał prawo w równym stopniu opiekować się dzieckiem, czy też przeciwnie, że niesprawiedliwe byłoby, aby sąd przyznał „opiekę” nad dzieckiem np. tylko matce dziecka podczas, gdy dziecko ma przecież także ojca. Bardzo często spotykamy się właśnie z taką wewnętrzną motywacją rodziców (i takim uzasadnianiem sprawy przed samym sądem) i jest to oczywiście całkowicie zrozumiałe i naturalne - każdy rodzic pragnie, aby dzieci były przy nim i żeby spędzały właśnie z nim, jak największą ilość czasu. W postępowaniu rozwodowym natomiast chcąc uzyskać takie orzeczenie, musimy podejść do tego inaczej - musimy przekonać sąd rozsądną argumentację, iż to dla samego dziecka będzie lepiej, jeżeli będzie miało możliwość zamieszkiwania z poszczególnymi rodzicami, w stosunkowo równym wymiarze. Nie zawsze jest to zadanie łatwe. 

Za punkt wyjściowy dla naszej argumentacji mogą posłużyć Zasady Europejskiego Prawa Rodzinnego Dotyczące Odpowiedzialności Rodzicielskiej (http://ceflonline.net/principles/) - wersja polska dostępna pod linkiem https://ceflonline.net/wp-content/uploads/KPP-3-2018_Parental-responsibility_Translation-into-PL.pdf. Zaznaczyć należy, że przedmiotowy dokument nie stanowi źródła prawa, którym polski sąd byłby związany, ale dobrze opisuje dla naszego własnego zrozumienia i dla odpowiedniego zbudowania argumentacji przed sądem, jakie kryteria mogą decydować o zastosowaniu albo o braku zastosowania przez sąd instytucji „opieki naprzemiennej”. Zasada 3:20 (Pobyt dziecka, s. 788 i 799 dokumentu) określa, że jeżeli odpowiedzialność rodzicielska jest wykonywana wspólnie przez osoby, które żyją osobno, powinni porozumieć się co do tego, z którym z nich dziecko przebywa. Dziecko może przebywać na zmianę z osobami, na których spoczywa odpowiedzialność rodzicielska na podstawie porozumienia zaakceptowanego przez właściwy urząd albo decyzji właściwego urzędu. Właściwy urząd powinien wziąć pod uwagę następujące okoliczności:

(a) wiek i zdanie dziecka;

(b) zdolność i gotowość osób, na których spoczywa odpowiedzialność rodzicielska, do współdziałania w kwestiach dotyczących dziecka, jak również ich sytuację osobistą;

(c) odległość między miejscami pobytu osób, na których spoczywa odpowiedzialność rodzicielska, i do szkoły dziecka.

Celowo dokonałem przy tym podkreślenia przesłanki zdolności i gotowości osób, na których spoczywa odpowiedzialność rodzicielska, do współdziałania w kwestiach dotyczących dziecka, bowiem z moich własnych obserwacji i praktyki wynika, że przed polskimi sądami, w tym sądami w Warszawie jest to kluczowe kryterium, którym będzie kierował się sąd, decydując o możliwości zastosowania instytucji „opieki naprzemiennej”. Dlaczego? Dlatego, że w sytuacji, gdyby pomiędzy rodzicami istniał poważny konflikt w zakresie sposobu sprawowania pieczy na dzieckiem, trudno byłoby spodziewać się, aby potrafili oni w sposób korzystny dla dziecka praktykować nie taką łatwą do zrealizowania opiekę nad dzieckiem sprawowaną w dwóch różnych centrach życiowych, wymagającą przecież bardzo dużej koordynacji tych dwóch ośrodków życiowych. Wystarczy wspomnieć choćby o współdziałaniu w zakresie regularnej zmiany miejsca pobytu dziecka, wiążącą się z koniecznością przewiezienia niezbędnych dla dziecka rzeczy i zdawania relacji o aktualnych sprawach dziecka. Co więcej niewystarczający będzie tutaj brak konfliktu między rodzicami. Rodzice muszą potrafić przekonać sąd, iż pomimo ich rozstania i decyzji o rozwodzie, współpraca dla dobra dziecka jest dla nich priorytetem, że chcą i potrafią współpracować w tym zakresie, że mają na to plan. Przechodząc w tym miejscu do kwestii planu, w praktyce sądowej, w tym praktyce przed sądami w Warszawie bardzo istotne dla możliwości uzyskania orzeczenia stwierdzającego „opiekę naprzemienną” będzie przedłożenie sądowi tzw. „porozumienia wychowawczego” (porozumienia małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie). Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 KRO, w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. Zgodnie natomiast z art. 58 § 1a KRO, w braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Dokument porozumienia małżonków, który małżonkowie zgodnie sporządzili i określili w nim, w jaki sposób układają wspólnie sprawy dotyczące dzieci może zatem stanowić dla sądu właśnie ten „złoty” środek dowodowy, który przekona sąd, że rodzice są w stanie współdziałać dla dobra dziecka. 

Równie istotne będzie oczywiście także przesłuchanie rodziców w sądzie przez sąd, podczas którego sąd oceni zdolność rodziców do wykonywania władzy rodzicielskiej w modelu „pieczy naprzemiennej”. 

Poza kryterium zdolności i gotowości osób, na których spoczywa odpowiedzialność rodzicielska, do współdziałania w kwestiach dotyczących dziecka, znaczenie będą miały oczywiście także i inne kryteria, jak choćby odległość między miejscami pobytu osób, na których spoczywa odpowiedzialność rodzicielska, i do szkoły dziecka. Z całą pewnością sąd pozytywniej oceni sytuację w ramach, której rodzice mieszkają w niedalekiej odległości od siebie i dziecko niezależnie od tego, z którym rodzicem będzie zamieszkiwało, nadal będzie mogło funkcjonować w pobliżu swojej szkoły i w swoim środowisku rówieśniczym. Nie oznacza to jednocześnie, że sąd automatycznie oddali wniosek, gdy jeden z rodziców mieszka np. w dzielnicy Wilanów, a drugi pod Warszawą w Sulejówku, jeżeli rodzice przedstawią sądowi logiczny plan funkcjonowania dziecka w takich okolicznościach. 

Sąd dla dobra dziecka oceniał będzie na pewno także warunki mieszkaniowe i życiowe, jakie może zapewnić każdy z rodziców w swoim miejscu zamieszkania, natomiast chodzi w tym wypadku wyłącznie o warunki standardowe, niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka, nie ma natomiast żadnych przeszkód dla orzeczenia „opieki naprzemiennej” nawet jeżeli warunki bytowe rodziców będą się znacznie różnić, np. jeden z rodziców mieszka w dużym domu, a drugi w małym mieszkaniu. 

Sąd wreszcie z całą pewnością będzie brał pod uwagę wiek dziecka - w przypadku malutkiego dziecka szanse na ustanowienie „opieki naprzemiennej” będą mniejsze, bowiem wówczas najczęściej kluczowe dla dziecka jest, aby znajdowało się ono pod stałą opieką matki. W przypadku starszych dzieci, które rozumieją już natomiast istotę rozwodu i będą w stanie przystosować się do życia w ramach dwóch centrów życiowych, szanse na ustanowienie tego rodzaju opieki będą z całą pewnością wyższe. 

Powyższe nie stanowi oczywiście wszystkich kryteriów oceny dokonywanej przez Sąd, te mogą być bowiem znacznie szersze i powinny być każdorazowo dostosowane do okoliczności konkretnej sprawy.

4. Czy w przypadku opieki naprzemiennej sąd zasądza alimenty?

Nawet w przypadku orzeczenia przez Sąd, iż modelem sprawowania przez rodziców władzy rodzicielskiej, będzie model „opieki naprzemiennej” sąd może zasądzić odpowiednie alimenty płatne do rąk jednego z rodziców. 

Bardzo często zdarzają się jednak sytuacje, iż sąd nie zasądza żadnych alimentów - najczęściej będzie tak w przypadku, gdy opieka naprzemienna zbudowana została w taki sposób, że małoletnie dzieci stron mają przebywać u poszczególnych rodziców w równych lub niemal równych odstępach czasu, a jednocześnie możliwości zarobkowe i majątkowe obojga rodziców są równe lub bardzo do siebie zbliżone. Niejednokrotnie spotkałem się także z przypadkiem, gdy pomimo faktu, iż sytuacja finansowa rodziców odbiegała od siebie, sądy również nie zasądzały żadnych alimentów - miało to miejsce w sytuacjach, w których sami rodzice tak postanowili w zawartych porozumieniach. 

Orzeczenie o sprawowaniu przez rodziców „opieki naprzemiennej” nie wyłącza jednak w żaden sposób obowiązku alimentacji rodziców w stosunku do dzieci - a zatem w sytuacjach, w których dzieci mają przebywać u jednego z rodziców dostrzegalnie większą ilość czasu (wtedy gdy rodzic, u którego dzieci przebywają więcej zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego będzie zmuszony siłą rzeczy do ponoszenia większych wydatków na dzieci), sąd może orzec o obowiązku płatności alimentów do rąk takiego małżonka.

Podobnie, gdy możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców w sposób istotny odbiegają od siebie, a mówiąc w uproszczeniu, gdy jeden z rodziców zarabia zdecydowanie więcej, sąd również może zadecydować, iż to taki małżonek o większych zdolnościach do zarobkowania będzie w większym stopniu ponosić koszty utrzymania dzieci.

Należy także na marginesie zaznaczyć, iż niejednokrotnie nawet w przypadku zamieszkiwania przez dzieci u rodziców przez podobny czas, a także przy podobnych zarobkach, to na ojców dzieci pomimo wszystko nakłada się obowiązek ponoszenia wyższych kosztów - o wielu takich przypadkach można dowiedzieć się z sytuacji przedstawianych przez ojców w Internecie. Kwestii często stereotypowego traktowania mężczyzn w postępowaniach rozwodowych poświęcę jednak odrębny wpis.

5. Jakie są zalety i wady opieki naprzemiennej?

Zalety.

Opieka naprzemienna jest z całą pewnością instytucją bardzo wartościową z punktu widzenia utrzymania pełnych, wzajemnych relacji pomiędzy wszystkimi członkami rodziny. Z punktu widzenia dzieci ma to szczególną wartość choćby z tego punktu widzenia, iż dziecko będzie miało okazję do styczności z obojgiem rodziców w podobnym wymiarze czasowym, co może złagodzić stres związany z sytuacją okołorozwodową. Ponadto dziecko nie będzie czuło się niejako w potrzasku konieczności wyboru między rodzicami, może obniżyć to jego obawy związane z poczuciem pokrzywdzenia rodzica, u którego dziecko stale nie zamieszkuje. Z punktu widzenia rodziców (jakkolwiek instytucja ta ma w swoim zamierzeniu zapewniać dobro dzieci, a nie rodziców) pełni podobne funkcje łagodzące trudnością związane z sytuacją okołodrozwodową. Żaden z rodziców nie czuje się wówczas pokrzywdzony i odciągnięty od osoby i spraw dziecka. Każdy z rodziców ma możliwość stosunkowo równego czasu spędzenia z dziećmi, jak również ma możliwość bieżącego śledzenia spraw dziecka oraz podejmowania decyzji dotyczących osoby i majątku dziecka (jakkolwiek zaznaczyć należy, że instytucja ta nie dzieli władzy rodzicielskiej na równe odstępy czasu - niezależnie od tego, u kogo dziecko w danej chwili przebywa, wciąż oboje rodzice zachowują pełnię władzy rodzicielskiej. Instytucja ta sprzyja zatem utrzymaniu silnej więzi pomiędzy dziećmi o rodzicami. Opieka naprzemienna powoduje także, co do zasady równomierny rozkład odpowiedzialności za dziecko i co do zasady sprawiedliwy podział obowiązków pomiędzy rodziców. Można założyć, że rodzice mogą wówczas podzielić czas pomiędzy opiekę nad dziećmi oraz realizację swoich spraw osobistych oraz obowiązków zawodowych. Ponadto poczucie braku pokrzywdzenia rodziców sprzyja także lepszej komunikacji między rodzicami i ich lepszymi osobistymi relacjami.

Wady.

Jeżeli chodzi o wskazanie wad opieki naprzemiennej, to na pierwsze miejsce wysuwa się kwestia poczucia stabilności dzieci, posiadania swojego własnego, stałego miejsca. Większość z nas lubi odczuwać w życiu pewnego rodzaju stabilizację, poczucie bezpieczeństwa i posiadać tzw. swój „własny kąt” - miejsce do którego możemy wracać. Nie inaczej jest przecież w przypadku dzieci. Dzieci także chcą mieć swoje własne poczucie stabilności i bezpieczeństwa, może nawet częściej, niż dorośli tworzą w obrębie swojego zamieszkania, swoje własne towarzystwo rówieśnicze - mają tam swoich kolegów i przyjaciół, z którymi chcą przebywać. W przypadku posiadania dwóch centrów życiowych nie jest to oczywiście niemożliwe, ale może budzić pewnego rodzaju stres i niepokój u dziecka, stałe przenoszenie się w regularnych odstępach czasu do różnych miejsc zamieszkania. Konieczność pakowania swoich prywatnych rzeczy, w tym ubrań oraz rzeczy przeznaczonych do szkoły. Następnie należy wskazać na nieprawidłową motywację rodziców do ustanowienia „opieki naprzemiennej” - ta niestety (chociaż całkowicie zrozumiała) zdarza się wyjątkowo często. Mam tutaj na myśli ambicjonalne podejście rodziców do kwestii sprawowania opieki nad dziećmi po rozwodzie. Zdarza się, że walka pomiędzy rozwodzącymi się małżonkami jest tak dalece posunięta, iż przenosi się także na rozstrzygnięcia dotyczące dzieci, żaden z rodziców nie chce dać drugiemu rodzicowi za wygraną i wszelkie rozstrzygnięcia w takim wypadku traktowane są, jako osobiste zwycięstwa albo porażki. Wówczas małżonek nie walczy o dobro własnego dziecka, lecz chce niejako pokonać drugiego małżonka na kolejnym polu. Może to być także postawa wynikająca z całkowicie zrozumiałej niechęci do rozstawania się z dzieckiem, z miłości wynikającej do dziecka i niechęci do bycia niejako drugim rodzicem dla swojego dziecka. Również w tym wypadku w sposób niezamierzony możemy wówczas utracić z pola widzenia kluczowe dobro dziecka. Oczywistą wadą takiego rozwiązania są także kwestie logistyczne z punktu widzenia samych rodziców - konieczność  stałego przewożenia rzeczy dzieci z miejsca na miejsca lub konieczność wyposażenia się w te same artykuły, niezbędne dla dzieci, dla dwóch różnych domów. Wreszcie fakt, iż dzieci przebywają na zmianę u poszczególnych rodziców, może powodować trudności związane ze znajomością spraw dotyczących dzieci, a co za tym idzie podejmowaniem decyzji odnośnie osoby dziecka, aczkolwiek właściwa komunikacja rodziców między sobą może ten problem całkowicie wyeliminować.

6. Jak sądy w Warszawie podchodzą do opieki naprzemiennej?

Jako wspólnik kancelarii funkcjonującej w obrębie warszawskich sądów, mogę zauważyć zmieniające się podejście sądów do orzekania o „opiece naprzemiennej”. Jeszcze kilka lat temu, spotykałem się z traktowaniem przez niektóre sądy, wniosków o opiekę naprzemienną, jako pewną egzotykę - zdarzało się, że bardzo trudno było przekonać sąd do jej ustanowienia, pomimo pełnej współpracy rodziców w zakresie sposobu sprawowania pieczy nad małoletnimi dziećmi, zamieszkiwania rodziców w pobliżu zarówno siebie, jak i szkoły, a także wyrażanej wprost przez same dzieci chęci funkcjonowania w takim modelu. Aktualnie natomiast, sądy przy zgodnym wniosku rodziców, coraz cześciej podchodzą do przedmiotowej instytucji w sposób bardzo przychylny - co nie zmienia jednak faktu, iż każda sprawa jest inna i w każdej sprawie sąd bada, czy orzeczenie „opieki naprzemiennej” będzie zgodne z dobrem konkretnego dziecka.

7. Jaka przyszłość rysuje się przed instytucją pieczy naprzemiennej?

Jak podkreślało Ministerstwo Sprawiedliwości na swoich stronach w czerwcu 2025 r. („Dobro dziecka priorytetem w orzecznictwie rodzinnym”), 

• „Ministerstwo Sprawiedliwości, odpowiadając na postulaty społeczne i analizując praktykę orzeczniczą, prowadzi prace legislacyjne nad doprecyzowaniem pojęcia pieczy współdzielonej. Celem jest stworzenie przejrzystych i jednolitych ram prawnych, które umożliwią sądom skuteczniejsze i bardziej przewidywalne stosowanie tego rozwiązania – zawsze z myślą o dobru dziecka.”;

• „ustawa z 25 czerwca 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1062) nadała priorytet wspólnemu wykonywaniu władzy rodzicielskiej przez oboje rodziców po rozwodzie lub separacji, nawet bez pisemnego porozumienia. Sąd rozstrzyga, w jaki sposób będzie ona sprawowana, co może obejmować np. naprzemienne miejsce zamieszkania dziecka, jeśli sprzyja to jego stabilności.”

• „Obecnie brak jednoznacznego uregulowania pieczy współdzielonej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym skutkuje tym, że nie wszystkie sądy z tej możliwości korzystają. Dlatego też 17 grudnia 2024 r. powołano – w ramach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego – Zespół problemowy ds. pieczy współdzielonej. Jego zadaniem jest analiza przepisów oraz przygotowanie propozycji legislacyjnych formalnie definiujących to rozwiązanie.”

• „Ministerstwo Sprawiedliwości regularnie spotyka się z rodzicami – zarówno matkami, jak i ojcami – którzy dzielą się doświadczeniami oraz wyzwaniami związanymi z funkcjonowaniem systemu rodzinnego. W ramach konsultacji społecznych omawiane są różne zmiany, które miałyby ujednolicić orzecznictwo i przyspieszyć postępowania.”

Odsyłam do całego artykułu dostępnego pod linkiem: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/dobro-dziecka-priorytetem-w-orzecznictwie-rodzinnym. Pozostaje zatem wyrazić nadzieję, że instytucja „pieczy naprzemiennej” zostanie uregulowana w sposób zgodny z dobrem całej rodziny - zarówno dzieci, jak i rodziców, a sposób tej regulacji upowszechni ten model wykonywania władzy rodzicielskiej, który w wielu wypadkach stanowi odpowiedź na wyzwania stojące przed rodziną w związku z zawsze trudną sytuacją rozwodową.

Pomoc prawna - adwokat  i radca prawny Warszawa

Potrzebujesz pomocy w Twojej sprawie? Nasza kancelaria prowadzi sprawy rozwodowe przed sądami w Warszawie, w tym sprawy dotyczące ustalenia opieki naprzemiennej. Kliknij w menu kontakt, porozmawiaj z nami i dowiedz się, jak możemy Ci pomóc.

Łukasz Ozga

radca prawny